SU
CANTU A TENORE
Su cantu a tenore sardu est una de sas
prus antigas traditziones musicales de su Mediterràneu.
Sa
bida pastorale
Su
cantu a tenore est su mamentu tzentrale
de sa bida culturale sarda, est sa rapresentatzione musicale prus crara
de sa
bida pastorale tìpica de sa Sardigna tzentrale ue: sa musica
ètnica si colorat
de arcàicu, sa die de su pastore intrat in simbiosi cun sa
natura e si misturat
su cantu e sa melodia, su sentimentu e s'espressione devenit arte,
belle che
mazia.
Si
andades in sa Barbàzia e in su Màrghine,
in su Montiferru, in Baronia o in s’ Ozastra, azes a intendere
cantu de prus
bellu un'ìsula de mùsica bos podat dare.
Onzi
forma de agregatzione, dae su traballu
a sa festa, mustrat s’ispìritu forte e comunitàriu
de sos sardos: non b’at
tundinzos, pranzos o festas patronales chi non siant acumpanzadas dae su
cantu a tenore.
In
tempos antigos su cantu azuaiat su
pastore a binchere sa solitùdine solu che fera,oe
comente a eris su cantu est sinzale de
integratzione, forma
de identificatzione intre su cantore e sa comunidade.
Calicunu contat chi finas sas bardànas, fiant
cumintzadas
dae sa rìtmica de su tenore.
Sa paràula cantada
Sa comunicatzione verbale, in sa bida de sos pastores, est prena de codizes e
meccanismos ue sas formas musicales e coreuticas sunt semper sas
matessi:
su cantu a tenore, oe comente a eris , naschet dae su disizu chi sos
sardos ant
gana de s’imbennere, de faeddare e contare, cantende.
Sa
paraula de su tenore est
creatzione artìstica, frorida dae sa pinna de s’ scritore,
chi b’essit dae sa
bena de su poeta improvisadore o creata dae sa fantasia de unu o prus
componentes de su quartetu chi cantat.
Su
cantu mustrat cuntentesa e invitat a su
ballu, amore e riflessione, pregadoria e invocatzione, idea
polìtica, befes o
insinnamentu: misteriosu e afascinante, su cantu dat ritmu e calore a
sa
paraula, e faghet nascher chentu bisos.
Si
podet cantare a boghe
longa o
a boghe nota (o
boghe 'e notte), cantende a sa sèria.
Si
nono a boghe lestra,
cadentzende su cantu pro su ballu.
Bellu
meda est su dillu,
cantone alligra a
ballu, e su mutu,
forma poètica che agatat in su tenore modalidades diversas.
Totu est afidadu a una polivocalidade perfeta e tzircolare, tunda
comente tundu
est su ballu de sos sardos.
4 sunt
sas boghes chi azint in
manera
differente pro abilidades tecnicas e espressivas de sos cantores:
Totu
custos tipos de boghe dat su tenore,
denominatzione prus difusa ma chi agatamus finas in sa forma de cussertu
(a
Mammjada e in parte de sa Baronia ), cuncordu (a Santulussurzu,
a Fonne
e in sa Barbazia de Ollollai), cuntrattu (galu in Fonne e in
Sèneghe).
Una
festa de sonos
Ascurtare
su cantu a tenore cheret narrere a partetzipare a unu ritu, retzire unu
messagiu
semper nou, biver s’emotzione de sa festa.
Su
sonu diventat sìmbolu, figurazione, imàgine
de festa: si podet bider sa cuntentesa de su cantu populare, sa
solennidade de
su cantu reliziosu o s’amargura de su giòvanu innamoradu,
ma finas su tormentu
de su bandidu e su lamentu de sa gatia, si bident sos contos de unu
pòpolu, forsis
s’istòria de un'ìsula intrea.
Onzi
istrofa est intercalada da unu nonsense:
bimbò bimbò, bimbirimbò, lerellerellé
cantant sos solistas,
modulende sa boghe cun giogos de recamu vocale e sillabale chi
acumpanzant sa
boghe chi cumandat.
Unu
cuntzertu chi faghet sos sonos de sa
natura: sa contra ammentat su meulu de sa
berveghe, su bassu
istorchet sas mùghidas
de su boe, sa mesu boghe
sos frùschios de su bentu, sa boghe,
a sa fine, cantat sa pàraula.
Est
unu giogu sapiente de paraulas e
significatos, fonemas, ritmos e mètrica, est unu iscàmbiu
calibradu e alternadu
de monodia e polivocalidade, est totu una festa de sonos: sa festa, in
Sardigna
est allegria de sabores e de colores, ma sa festa cun unu grupu chi
cantat a
tenore est finas animatzione de sonos, de mùsica e de poesia.
Su
cantu a tenore oe
Su tenore zogat unu ruolu mannu intro de s’istoria culturale
sarda: est unu
documentu istòricu, cantu de sos amentos, musica chi aunit
antigu e modernu,
motivu de addòviu pro sas levas noas.
S’area
de difusione atuale est sinzada dae
coordinadas chi movent dae Alà a
Biddamanna, dae Iscanu a Orosei colende in su Nugoresu e in sas
Barbazias.
In
mesu de sos grupos de cantu, totu diversos
intre issos, pagos rapresentant una traditzione canora esemplare:
Oe si assistit a formas de contamintazione intre su cantu traditzionale e sas sonoridades modernas: dae annos meda, gruppos chei su tenore de Bitzi e su tenore de Neoneli collabòrant cun artistas de fama natzionale e internatzionale.

Su Tenore de Bitzi