SU CANTU A TENORE


Su cantu a tenore sardu  est una de sas prus antigas traditziones musicales de su Mediterràneu.

Sa bida pastorale

Su cantu a tenore est su mamentu tzentrale de sa bida culturale sarda, est sa rapresentatzione musicale prus crara de sa bida pastorale tìpica de sa Sardigna tzentrale ue: sa musica ètnica si colorat de arcàicu, sa die de su pastore intrat in simbiosi cun sa natura e si misturat su cantu e sa melodia, su sentimentu e s'espressione devenit arte, belle che mazia.

Si andades in sa Barbàzia e in su Màrghine, in su Montiferru, in Baronia o in s’ Ozastra, azes a intendere cantu de prus bellu un'ìsula de mùsica bos podat dare.

Onzi forma de agregatzione, dae su traballu a sa festa, mustrat s’ispìritu forte e comunitàriu de sos sardos: non b’at tundinzos, pranzos o festas patronales chi non siant acumpanzadas dae su cantu a tenore.

In tempos antigos su cantu azuaiat su pastore a binchere sa solitùdine solu che fera,oe comente a eris  su cantu est sinzale de integratzione, forma de identificatzione intre su cantore e sa comunidade.
Calicunu contat chi finas sas bardànas, fiant cumintzadas dae sa rìtmica de su tenore.

Sa paràula cantada


Sa comunicatzione verbale, in sa bida de sos pastores, est prena de codizes e meccanismos ue sas formas musicales e coreuticas sunt semper sas matessi:
su cantu a tenore, oe comente a eris , naschet dae su disizu chi sos sardos ant gana de s’imbennere, de faeddare e contare, cantende.

Sa paraula de su tenore est creatzione artìstica, frorida dae sa pinna de s’ scritore, chi b’essit dae sa bena de su poeta improvisadore o creata dae sa fantasia de unu o prus componentes de su quartetu chi cantat.

Su cantu mustrat cuntentesa e invitat a su ballu, amore e riflessione, pregadoria e invocatzione, idea polìtica, befes o insinnamentu: misteriosu e afascinante, su cantu dat ritmu e calore a sa paraula, e faghet nascher chentu bisos.

Si podet cantare a boghe longa o a boghe nota (o boghe 'e notte), cantende a sa sèria.

Si nono a boghe lestra, cadentzende su cantu pro su ballu.

Bellu meda est su dillu, cantone alligra a ballu, e su mutu, forma poètica che agatat in su tenore modalidades diversas.
Totu est afidadu a una polivocalidade perfeta e tzircolare, tunda comente tundu est su ballu de sos sardos.

4 sunt sas boghes chi azint in manera differente pro abilidades tecnicas e espressivas de sos cantores:

Totu custos tipos de boghe dat su tenore, denominatzione prus difusa ma chi agatamus finas in sa forma de cussertu (a Mammjada e in parte de sa Baronia ), cuncordu (a Santulussurzu, a Fonne e in sa Barbazia de Ollollai), cuntrattu (galu in Fonne e in Sèneghe).

Una festa de sonos


Ascurtare su cantu a tenore cheret narrere a partetzipare a unu ritu, retzire unu messagiu semper nou, biver s’emotzione de sa festa.

Su sonu diventat sìmbolu, figurazione, imàgine de festa: si podet bider sa cuntentesa de su cantu populare, sa solennidade de su cantu reliziosu o s’amargura de su giòvanu innamoradu, ma finas su tormentu de su bandidu e su lamentu de sa gatia, si bident sos contos de unu pòpolu, forsis s’istòria de un'ìsula intrea.

Onzi istrofa est intercalada da unu nonsense: bimbò bimbò, bimbirimbò, lerellerellé cantant sos solistas, modulende sa boghe cun giogos de recamu vocale e sillabale chi acumpanzant sa boghe chi cumandat.

Unu cuntzertu chi faghet sos sonos de sa natura: sa contra ammentat su meulu de sa berveghe, su bassu istorchet sas mùghidas de su boe, sa mesu boghe sos frùschios de su bentu, sa boghe, a sa fine, cantat sa pàraula.

Est unu giogu sapiente de paraulas e significatos, fonemas, ritmos e mètrica, est unu iscàmbiu calibradu e alternadu de monodia e polivocalidade, est totu una festa de sonos: sa festa, in Sardigna est allegria de sabores e de colores, ma sa festa cun unu grupu chi cantat a tenore est finas animatzione de sonos, de mùsica e de poesia.

Su cantu a tenore oe


Su tenore zogat unu ruolu mannu intro de s’istoria culturale sarda: est unu documentu istòricu, cantu de sos amentos, musica chi aunit antigu e modernu, motivu de addòviu pro sas levas noas.

S’area de difusione atuale est sinzada dae coordinadas chi movent dae Alà  a Biddamanna, dae Iscanu a Orosei colende in su Nugoresu e in sas Barbazias.

In mesu de sos grupos de cantu, totu diversos intre issos, pagos rapresentant una traditzione canora esemplare:

Oe si assistit a formas de contamintazione intre su cantu traditzionale e sas sonoridades modernas: dae annos meda, gruppos chei su tenore de Bitzi e su tenore de Neoneli collabòrant cun artistas de fama natzionale e internatzionale.

su tenore de bitzi

Su Tenore de Bitzi

torra a palas