GOREAI
Goreai est oe su rione prus mannu e prus bellu de Bitzi, ma antigamente fiat una bidda autonoma, tzivilmente separata
e indipendente dae Bitzi finas a su 1883-84. Est estesu intra sas localìtades de Buseli, sa Pinna, sae Cuccu,
parte de Gurumuru e in sa pènnita de Monte Bannitore, in ue cando fiat comune bi fiat su munitzipiu.
In su tempus passadu debiat esser estesu meda e prus popoladu de oe. Fiat collocadu a inghìriu de su cucuru
de Santu Miali in ue b’est sa cresia de Nostra Sennora de su Meràculu, ma de seguru bi fiat una fratzione in sa
localitade de Santu Gorme intra Marcheddine e sa Preta Ruia, ca in cue sunt istados agatados ruderes
de domos antigas forsis de s’època romana.
Su primu insediamentu umanu est istadu postu a bias de su Milli in s’epoca bizantina,
testimoniadu dae su cultu antigu meda chi bi fiat pro Santu Michelli Arcanzelu, Santa Sofia, Santa Barbara.
Carchi documentu iscritu b’est a bias de su sèculu 14, est s’atu de paghe istipuladu intre Zuanne 1° de Aragona e
Eleonora de Arborea (24 ghennarzu 1338) in ue sunt tzitados sos rapresentantes de Goreai paris cun sas delegatziones
de totu sos tzentros suzetos a Eleonora.
In Goreai est nàschidu Jorgi Asproni (1808-1876 Roma ) chi fiat istadu prìteru ma pro pagu, politicu zornalista e deputadu
e ait difesu sos interesses de su pòpulu sardu, amicu meda de Mazzini Cattaneo e Garibaldi.
Sas crèsias chi s’agatiant in custu rione e totu a inghìriu fiant meda ma, sa maioria sunt iscumpartas.
Sa parrochia est su Santissimu Salvatore, fraigada in su 1696. De su ‘600 est sa crèsia de sa Defesa, bene mantesa,
sa die de sa festa sos priores faghent su pranzu pro totu sa bidda. Sa crèsia de Sant’Antoni fiat de su 1679,
bi fiant restados solu sos muros ma est istada torrada a fagher ma no est istada consacrata.
Narat sa traditzione chi custa crèsia est istada fundada dae unu redutze de sa batalla de Lepanto de su 1571,
comente votu pro esser torradu biu a domo sua.
Sa crèsia de Santu Miali est istada parrochia ma, essende in conditziones de decadentzia,
in su 1933, a dolu mannu est istada demolita. Fiat una de sas tres crèsias sardas paris cun sae Nule,
e sae Santa Maria de Tàtari a aer sa turre campanaria tzilindrica.
In su matessi logu fiat istadu fraigadu un istitutu educativu pro pitzinneddas, su prus fiant orfaneddas,
como est divennidu gratzias a sas ofertas de sa zente una domo de acoglièntzia pro antzianos.
De sas crèsias de Santu Gorme, Santos Gosomo e Damianu, Santu Pretu, Santa Sofia,
Santa Rughe non b’at restadu nudda. Sant’Antiocu est istada distrutta in su1587,
cando est istada torrada a fagher l’ant dedicata a sa Madonna de su Meràculu.