Sos culurgiones:pratu mutidu
tradizionalmente "de sas festas" a base de patatas. Fiat amaniadu
dae sas muzeres in sas dies de festa o cando su maridu pastore torraiat a domo.
S'assemizant a sos prus connotos agnolotti
in s'impastu internu, in prus de sa patata,
b'est finas su casu de berveghe e, a segunda de sos gustos, una pitzigada de ervas
aromàticas che a sa brasila, menta e pedrusìmula. Sa pasta esterna, in càmbiu est
de farina de trigu, rigorosamente trigu sardu chi est su prus addatu dae semper
ca dat una resa bona e est prus saboridu, e sìmula. Si servint
cardos e cundidos cun banza de tamata frisca e petza segada a cantzigheddos .
Caraterìstica de sos culurgiones, in prus a sa bontade issoro, est sa "cosidura"
tìpica, fata a manos, pro los cunzare chi assemizat a un'ispica de trigu.
Macarrones de ismathadura:
est a narrer mutzitos cun sa farina. Pratu caraterìsticu ca pro l'amaniare, cando sa pasta est pronta,
si segat a cantzigheddos chi s'ischitzant cun sa pranta de sa manu subra de su
"palineddu". Si cundint cun banza de tamata e casu.
Su presutzu.
Est fatu siat dae sa cossa de su porcu siat dae sa pala. S'amàniu e sa contzadura rechedit cura meda.
Bisonzat de istare a s'atenta pro chi no abarrent rastos de aba o sàmbene; chi siat salidu bene e postu su pìpere zustu e chi
sa cantina siat bastante areada isseberende sas dies e sas notes fritas meda pro los esponner a s'àera.
Sa contza e s'istajonadura de su presutzu durat pagu prus o mancu 1 annu
(tocat de narrer però chi su tempus de s'istajonadura dipendet
dae sa mannària de su presutzu). Su presutzu est bonu a mandigare in austu o cabudanni.
In Biddamanna Strisaili sa produtzione de su presutzu
si faghet prus che àteru in sas domos e in cantidade zusta pro su bisonzu de sas famìlias
ma cun un'azigu de sorte si podent agatare unas cantas palas de presutzu a comporare.
Est a su sòlitu cun s'ossu, mancari chi in sos ùrtimos tempos si siat traballende finas disossadu.
Sa sartitza: si sas cossas e sas palas de su porcu sunt
destinadas a devenner presutzos; una parte de sa petza e de su lardu chi abarrat
devenit sartitza. Cussizamus sa frisca ma chi siat assuta assuta (no istajonada)
cota arrostu in sa bràsia cun sa cadriga o su zirarrostu
Is gathulis: no est unu
durche, no est casu ma un'impastu de patatas a buddidu e casu
(belle comente s'impastu internu de sos culurgiones) frissu in ozu buddidu e servidu cardu . Sa seada si podet
fagher in duas maneras: cun su casu friscu o cun sas patatas. Tìpicu durche
Biddamannesu, si coghet in su forru a linna a pustis de aer cotu su pane o "su
pistoccu" a manera chi su forru non siat tropu cardu. Est bona meda frita.
Ingredientes: casu friscu, patatas, oos, corza de arantzu, mele,
abardente.
Turreda cun curcuriga: Sa curcuriga,
ispuligada e sena sèmenes, si segat a cantzigheddos e si mesculat a sa pasta de farina
lievitada. S'azunghet un'azigu de lardu e de casu biancu salidu
(friscu), si amàlgamat bene su totu e a pustis si faghent botzas e si ponent subra de fozas de
castanza e, a sa lestra, si nche ponent in su forru cardu. Si dassat in su forru
finas a cando devenit dorada. Est bona meda.
Su pane paris a sa pasta,
est su pernu de s'alimentatzione Biddamannesa. In Biddamanna Strisaili,
su pane assumit finas unu valore
simbòlicu forte essende de cando in cando, a segunda de sos mamentos diferentes de sa
bida, espressione de festa o de augùriu.
Bi sunt sos panes de sas ocasiones ispetziales, chi non s'agatant mancu in cumèrtziu, ma sunt produtos
chi onzi famìlia riproduit cun amore dae sos tempos antigos. Caraterìsticu est su chi si narat
"pistoccu", caraterizadu dae sa forma tunda e sicu,a pustis su
"pane carasau". Si differèntziat dae sos àteros panes ca cheret infustu
in antis de lu consumare. Est nàschidu pro acuntentare sos bisònzos de sos pastores
chi aiant sa netzessidade de disponner de un'alimentu cuotidianu chi non si
guasteret durante su tempus de assèntzia dae domo cando fiant in truba cun sos animales.
Sos ingredientes sunt semper sos matessi, est a narrer
farina, casu e patatas. Cotu in su forru, si est possìbile a linna, cun una
prima cotura chi lu rendet sìmile ad un'amoddigadu e, bogadu dae su forru, segadu a meidade e
torradu a ponner in su forru pro sa cotura finale chi lu faghet biscotadu.
Tenet una calidade manna:
si podet cunservare pro tempus meda ca est privu de aba. Un'àteru produtu tìpico, pro su chi pertocat sos licores, est "su filu de
ferru", de seguru su prus connotu de sos distillados Sardos.
Fatu dae binàtzas selezionadas, s'abardente est tìpica
de s'Oristanesu e de sas zonas internas de s'isula. Est curiosu a ischire chi su nùmene derivat dae su clàssicu
cantzu de filu ferru postu pro rilevare sa presèntzia de sas ampullas de su
distilladu cuadu in unu bucu iscavadu suta terra
cando, a su cumintzu de su sèculu, si faghiat in manera clandestina.
Una mentzione particulare meritant sas grapas,
caraterizadas dae fragos e sabores chi amentant sas àghinas de provenièntzia. In
cumèrtziu s'agatant sa grapa de vernàccia, de
muscadellu, de vermentinu, de
cannonau e de malvasia.
In mesu de sos licores cun
propriedades dizestivas sinzalamus sa murta ruja, otenta
mediante infusione a fritu in s'alcol o in s'abardente de sas làddaras de su fundu omònimu
semper birde, cun su tantu zustu de tzucaru; sa murta bianca in càmbiu si
otenit dae s'infusione a fritu in s'alcol de sas fozas, s'otenit in custa manera unu
licore prus delicadu, in colore biancu chi andat a su birdigheddu. Su
limontzellu e su licore de figu morisca s'otenint semper
cun su matessi protzedimentu de infusione a fritu in s'alcol o in s'abardente e
cun su tantu zustu de tzùcaru, su primu dae sa corza de su limone e su segundu dae
sas frùtoras maduras de sas figos moriscas innetiados de sa parte esterna.