Istòria

Su territòriu de Thiniscole est istadu abitadu finas dae su Neolìticu (VI-V millènniu a.C.); sa frecuentatzione sighit in edade nuràzica, comente testimòniant restos de capannas,"tumbas de zigantes" e paritzos nuraghes.
A dolu mannu oe de sos belle trinta nuraghes tramandados da sa literatura archeolòzica, prus de sa metade sunt andados pèrdidos. Si nde podent galu bisitare unos cantos:

Sas testimoniàntzias de frecuentatziones umanas in edade fenìziu-pùnica in cust'àrea sunt pagas a beru; medas, imbetzes, sos sinnos de sa dominatzione romana, mascamente in sa badde de Bèrchida: restos de villazos e necròpolis.
A su VI-VIII sèculu d.C. apartenent sos restos de insediamentos e villazos medievales in sas zonas de Bona Fraule, Monte Alibertu e Monte Majores, chi si azunghent a sa crèsia de Santu Iacu Ezzu ( crèschida in sos sèculos XII e XIII). Su prus importante est però cussu medievale e post-medievale de Rempellos, in sa badde de Bèrchida, cun orminas de frecuentatziones de edade nuràzica e romana.
Su nùmene Thiniscole, pro sos istudiosos de limbìstica, benit dae sa paraula "iscolca": pessones armadas chi, in època medievale, deviant cuntrollare sos benes (bestiàmene e raccolto) intre sa curatoria issoro.
Forsis sa positzione de Thiniscole, a làcana cun su zudicadu de Gaddura, li at dadu custu nùmene.In prus, finas a carchi deghina de annos faghet, in sa variante de Bitti, de Lùvula e de Nùgoro, sa bidda beniat mutida non petzi Thiniscole, ma finas Finiscole, topònimu cumpostu dae sas paràulas"finis"(lacana) e "scholae" chi, in edade bizantina, cheriat narrer pròpiu "grupu de armados"( comente narat su limbista Massimo Pittau) e chi si aunit a su termine artu-zudicale "iscolca".
In medas documentos chi andant dae su sèculu XVI a su sèculu XVI su topònimu de Thiniscole est presente in paritzas variantes.
In sa prima metade de su XIX sèculu, Thiniscole contaiat una populatzione de prus o mancu 2.500 pessones, chi biviant mascamente in su tzentru urbanu, chi forsis cointzidit cun s'area inglobada dae sa fortificatzione de muros fraigada in su XVI sèculu pro si defender da sas invasiones saratzenas. In custu perìodu esistint zai àteros duos insediamentos a curtzu a su mare: Sa Calitta e Santa Lughia.Sa "cala" de Santa Lughia beniat impreada finas da tempos antigos meda pro fagher avitzinare sas naves; in su XVII sèculu benit fraigada sa turra omonima, pro si defender dae sos saratzinos. Su villazu si isvilupat a inghiriu de sa crèsia sinas dae sa segunda metade de s'Otighentos.
Faghende unu brincu a su sèculu coladu bidimus chi finas Thiniscole in sos annos Chimbanta est interessada dae su fenomenu de s'emigratzione chi, però, in sos annos Settanta si firmat: medas emigrados torrant a domo. S'economia de sa bidda si trasformat: s'agricoltura perdet su ruolu de guida e lassat logu a sos setores industriale e artizianale. Ligadu a s'isvilupu de su turismu creschent finas su cumèrtziu, sos trasportos e sos servìtzios in zenerale. Si assistit a unu aumentu demograficu mannu a beru . S'isvilupu interessat, sena duda, finas Sa Calitta e Santa Lughia.
Sa crèschida econòmica e demogràfica sighit finas a oe, mascamente in Sa Calitta: dae 152 abitantes in su 1961 a 2000 in su 2001.