Traballadoras de tabacu

Sas fèminas paris cun sos pitzinnos minores sunt istadas cussideradas semper “fortzas a mitade” e sa legislatzione de su traballu las at semper tratadas comente sugetos bisongiosos de defensa particulare.

Su deretu de issiòperu benit reconnotu setzi cando intrada in vigore sa Costitutzione. Su primu nùcleu de legislatzione sotziale est sa lege de s’11 de Freàrgiu de su 1886 subra de su traballu de sos minores, ma nche bogaiat dae cuss’ambitu su traballu de sas fèminas.

 In sa sigunda mitade de s’Otighentos comente cumintzat a si difùndere s’industrializatzione e sa libertade econòmica cumintzat a b’èssere un’ispinta forte pro su traballu de sas fèminas in  foras de domo. Sa misèria manna a pustis de sa trasformatzione econòmica est andada a corfare sas classes prus dèbiles custrighende sas fèminas e sos òmines a traballos pesantes e a oràrios longos meda in ambientes lègios e conditziones malas e cun salàrios bassos.

   

In su 1902 benit emanada sa lege n. 242 de su 19 de Làmpadas, connota comente lege Carcano: sas fèminas non podiant traballare in suta de terra, non podiant fàghere traballos perigulosos pro sa salude. Custa lege aiat minimadu s’oràriu de traballu a 12 oras. Bi fiat una novidade: s’artìculu 6 prevediat su cungedu de unu mese pro maternidade ma non fiat pagadu.

Setzi in su 1907 benit istituidu su divietu de su traballu a de note pro sa fèminas e pro sos minores (Règiu Decretu n. 818).

Sa lege 416 de su 1907 afirmat s’inferioridade de sa traballadora in cunfrontu de su traballadore: sas fèminas sunt parificadas a sos minores e a sos pitzinnos finas a 15 annos.

 Sa lege n. 1176 de su 17 de Trìulas de su 1919 istabilit chi sas fèminas non sunt amitidas a fàghere traballos in sa pùblica aministratzione chi implicant poderes pùblicos giurisditzionales e s’esertzìtziu de deretos e de potestades politìcas.

In su fascismu sunt medas sas normas e sos decretos chi allegant de interditzione de sas fèminas dae sos impreos pùblicos, comente sa normativa de segregatzione ocupatzionale (Règiu Decretu 29 Làmpadas de su 1939, n. 898) chi, paris cun sos servìtzios bietados a sas fèminas, elencat cussos chi andant bene a issas.

Sa lege 653/1934 aiat bietadu su traballu a de note e aiat postu sas primas normas pro sa tutela de sa maternidade. Illarghiat su cungedu de maternidade a sos meses in antis de su partu, imponet su divietu de litzentziare sa traballadora e s’assicuratzione obrigatòria de maternidade.

In su 1948 cun sa Costitutzione est istadu importante meda s’artìculu 3 chi faeddat de su fatu chi non si podet fàghere discriminatzione peruna supra de su sessu, de sa limba, de sas cunvintziones polìticas, personales e sotziales, e finas sa voluntade de intervènnere pro nche bogare sos ostàculos econòmicos e sotziales chi minimande sa libertade e s’uguagliàntzia, impedint s’isvilupu prenu de sa pessone.

S’artìculu 37 de sa Costitutzione narat “sa fèmina traballadora at sos matessi deretos e, a paridade de traballu, sa matessi paga chi ispetat a su traballadore. Sas cunditziones de traballu devent cussentire su cumprimentu de sa funtzione essentziale familiare e assegurare a sa mamma e a su pitzinnu una protetzione ispetziale e adeguada”.

In sos annos Chimbanta sas fèminas chi traballaiant in sas fàbricas fiant segregadas in sas categorias  e in sas cualìficas prus bassas, in sos repartos e in sos setores “monosessuales” e fiant privadas de cada possibilidade de andare a dae in antis in s’avantzamentu de sa professione. Finas a sos annos Sessanta devent suportare una discriminatzione salariale forte meda. A paridade de capatzidades cun sos òmines benint incuadradas in sas categòrias prus bassas cun una ridutzione de salàriu de su 30%. Siat in sas fàbricas siat in sas campagnas incumintzat sa batalla pro otènnere sa paridade de su salàriu, chi at a batire in s’indùstria a s’acordu interconfederale de su 1960.

Sa lege n. 7 de su 1963 istabilit chi non si podet litzentziare sas traballadoras chi detzidint de si cojuare.

A s’incomintzu de sos annos Setanta su tema de su raportu intre sa maternidade e su traballu benit afrontadu cun detzisione dae su sindacadu e dae su movimentu de sas fèminas. In cussu cuntestu benint aproadas duas leges: sa lege n.1204/71 supra de sa “tutela de sas mammas traballadoras” e sa lege n.1044/71 supra de su “pianu cuincuennale pro s’istitutzione de sos asilos nidos comunales cun su cuncursu de s’Istadu”.

Cun sa lege n°1204 del 1971 (chi sostituit sa lege 860/1950) si istabilit chi non si podet litzentziare (e non si podet suspèndere) durante su perìudu chi moet dae cando sa fèmina abarrat in istadu finas a un annu a pustis chi nche naschit su pitzinnu. Cun sa lege 53 de su 2000 benit tutelada sa maternidade ma finas sa paternidade.

Sa lege 903 de su 1977 narat chi su traballu de sos pitzinnos minores non si podet prus cussiderare a sa matessi manera  de cussu de sas fèminas e istabilit sa paridade in su traballu intre fèminas e òmnes. Custa lege atuat su printzìpiu de uguagliàntzia formale (art. 3 Cost.) e narat chi est vietada cada discriminatzione intre òmines e fèminas in sas cualificas, in sas mansiones e in su sighìngiu de s’avantzamentu de su traballu.

Cun sa lege 125 de su 1991, connota comente lege supra de sas matessi oportunidades, si bolet cungruire s’uguagliàntzia sustantziale intre sos òmines e sas fèminas e apogiare s’ocupatzione de sas fèminas. Sas atziones positivas sunt s’istrumentu printzipale pro nch’arribare a custa finalidade.

Sa lege 215 de su 1992 narat chi b’at intzentivos finantziàrios chi favorint sas impresas de sas fèminas.

Su decretu legislativu de su 2000 istabilit pro sas amministratziones pùblicas s’òbrigu de pònnere a pìgiu pianos de atziones positivas.