Sa lavoratzione de sos metallos non
pretziosos, presente in Sardigna giai in època nuràgica, si podet ispricare cun
s’abundàntzia de sas benas de su sutaterra. Su mastru ferreri in prus de
ferrare sos animales da trabballu, fraigaiat finas àteros ogetos che a sos
cadenatzos, coberiserraduras,
maniglias a placa traforada, tocheddadores de ghenna, trastos pro sa
giminera. Ogetos de particulare fama e tipitzidade sunt sonàgios
pro sos animales, fatos de lamiera de
ferru otonadu a caentu. Su maistru ferreri fiat a s'ispissu finas
armajolu, fraigaiant gurteddos particulares a serramànicu e
armas de càssia decoradas cun gustu. Eredes de custa traditzione
antiga, oe sos maistros de ferru faghent ogetos de livellu
artìsticu bonu comente sas atretzaduras traditzionales,
brunzeddos, carpenteria metàllica artìstica,
ogetos de arredamentu e de ràmene,
in prus de sos gurteddos famados.

Est una produtzione rafinada chi andat dae sas lepas e resòrgias traditzionales
(gurteddos a serramànicu clàssicos de pastores e massajos), a sos gurteddos de
colletzione chi, a banda de su balore materiale, sunt su sìmbulu de balentia
(calidades positivas e
afirmatzione morale). Sos gurteddos, frutu de una bravura antiga,
sunt manufatos chi rechedent un'atentzione particulare siat pro sa
tèmpera de sas làminas siat pro sa preparatzione de sos
mànicos, fatos de corros (de mùvara, bufalu o
beccu). Su corru prus chircadu e cussu nieddu de su totu, sena
venaduras.Su mànicu podet èssere liju o
trabballadu cun cura cun riportu de otone (o ràmene) decoradu o
festonadu. Unos cantos tzentros sunt abbarrados famados pro sos
gurteddos issoro chi ant leadu nùmenes e caraterìsticas
distintivas. Si tratat de Guspini
(gurteddu a lama brentuda naradu sa
guspinesa),
Arbus (gurteddu a serramanicu mutidu s'arburesa),
Gonnosfanadiga (gurteddu a lama brentuda, a sa turca cun corru
iscuru a aneddu dòpiu bulinadu), Santulussùrgiu
(gurteddu lussurgesu mutudu sa lussulzesa), Durgale, Dèsulu,
Gavoi e naturalmente Pattada (gurteddu cun lama a fògia mutidu sa patadese) nòida comente pàtria de sos gurteddos a serràmanicu.
S'artesania sarda de su ferru
bàtidu tenet un’istòria nòbile e longa bidu chi custa atividade at cròmpidu
espressiones artìsticas meravigiosas boghende a pìgiu finas unu particulare
gustu estèticu. Bisitende una cantas cresieddas campestres o domos de nòbiles
antigas, in sos giardinos e in sos internos podimus mirare
inferriadas,
ringhieras e ferradas, barandanos cun ghirigòrios
cumplicados . S’antiga traditzione de su ferru bàtidu
est abarrada
frorente mescamente in Casteddu e Tàtari, ma finas in
àteras biddas minores de
su tzentru de s’ìsula.
Ogetos de ràmene
Si tratat de una produtzione
traditzionale tìpica de Isili, bidda minore de su Sartzidanu. Sa produtzione calderaia si ispricat gràtzias
a su fatu chi sa bidda est a tesu dae sas bias de comunicatzione de prus importu e est a curtzu a sas minas de
ràmene de Funtana Raminosa, connòschida
dae s’antighidade. Sos ramenàrgios (contzinos) de Isili, maistros ispetzializados
in sa lavoratzione de su ràmene e s’istòria issoro est inghiriada finas dae un
tzertu mistèriu. Si narat chi sient discendentes dae pòpulos de zìngaros o
ebreos, bènnidos a istare antigamente in custa zona. Custas camàndulas diant
pàrrere cunfirmadas dae s’impreu de su suspu curiosu mutidu su romaniscu e dae sos tratos
somàticos chi los faghent assimigiare prus a sos nòrdicos chi no a sos sardos.
Sa
tipologia de sas produtziones incruitcumprendet labiolos mannos pro sa lavoratzione de
sos produtos de su late, labiolos prus minores, padeddas cun unu mànicu longu
ebbia o duos mànicos a aneddu, turuddas, etc.. Su colore de su ràmene bàtidu,
aunidu a sas formas semplitzes ma originales, dant balore a custos manufatos,
galu meda rechestos mescamente a iscopu ornamentale. Sas pagas butegas
abbarradas sunt totu a traditzione familiare e trabballant artesanos a su
sòlitu imparentados intre issos. In custos ùrtimos annos finas s’artesania de
su ràmene at connòschidu mamentos de crisi, ma sos contzinos ant ischidu reagire
cun initziativas efitzentes, proponnende sa produtzione traditzionale issoro
comente motivu de riscoberta culturale e comente complementu de arredu
originale, allarghende sa variedade de sos petzos e isvilupende sos ogetos
artìsticos. Sa lavoratzione sighit fases fissadas in manera rìgida: sa fase de su fogu, cussa de sa
medida e cussa de sa prima pinnigadura a
caentu. Si faghet pustis sa tratzadura de s’ispigolu de su fundu de
s’istèrgiu, su segòngiu de s’orlo cun sas fortzighes e sa batidura cun su martzeddu
tzilìndricu pro sa prima sagomadura. Pustis, s’abassat s’oru cun sas tanatzas e
lu preparat a sa chirchiadura cun un’aneddu de ferru. Su manufatu est pustis
postu in s’àtzidu, sabunadu e levigadu pro li dare su colore e sa luchididade
caraterìsticos. In fines s’arribat asa decoratzione cun su martzeddu a pinna, e
a s'inserimentu de bòrchias e a sa crasciadura.
Ogetos de brunzu
Sa lavoratzione de su brunzu, difùndida giai in
època nuràgica, pertocaiat in s’antighidade sa realizatzione de ogetos pro cada
die, istèrgios de trabballu, armas e mescamente isculturas artìsticas.
In tempos reghentes, pustis unu perìodu de crisi, su brunzu est istadu de nou
impitadu pro fàghere istatueddas de sogetu nuràgicu (sos brunzeddos): capos
tribùs, matriarcas, populanos, naes votivas, animales, etc.. Su recùperu de
custos modellos, chi at tentu èsitu mannu in sos turistas, est mèritu de
s’iscultore Franco D'Aspro chi
at ischidu collire sos balores de sos antigos brunzeddos nuràgicos
reproduende·los cun fidelidadee cun un’aderèntzia perfeta a sos sinnificados
originàrios. Pro los rèndere
galu prus amaghiadores at impreadu una tècnica particularepro imbetzare su
brunzu.Oe sunt in funtzione paritzas funderias artesanas chi trabballant impreende
comente matritzes sa chera e sa linna e utilizende mètodos e tècnicas siat
antigas siat noas.
| Torra a sa pàgina printzipale |